پس از گذشت حدود ۴ دهه از تشکیل بسیج، امروز بسیج تبدیل به الگویی برای سایر ملت‌های منطقه در جهت مبارزه با ظلم و ستم شده شده است.

کمتر از یک سال از پیروزی انقلاب اسلامی نگذشته بود که حضرت امام خمینی در تاریخ 5 آذر سال 58 دستور تشکیل بسیج مستضعفین را دادند.

شرایط خاص کشور و انقلاب در آن زمان و نیاز به دفاع در حوزه دفاعی و امنیتی از انقلاب اسلامی با توجه به بحران‌هایی که انقلاب را در آن زمان تهدید می‌کرد و با توجه به ضعف‌های موجود در ساختار نظامی و امنیتی کشور ، اقتضا می‌کرد تا خود مردم برای دفاع از انقلاب‌شان وارد عمل شوند.

بر هیمن اساس امام با درک از شرایط ویژه کشور در آن زمان و همچنین دور اندیشی ایشان در تشخیص نیاز کشور در آینده به چنین نیرویی، فرمان تشکیل بسیج را صادر کردند. در آن آمار، جمعیت جوان کشور حدود 20 میلیون بر آورد می‌شد و بر همین اساس تشکیل ارتش 20 میلیونی برای بسیج انتخاب شد.

بسیج که در ابتدا برای دفاع سخت از انقلاب اسلامی تشکیل شد و در دوران دفاع  مقدس شاکله اصلی نیروهای مدافع از کشو را تشکل می‌داد و  توانست از میدان دفاع 8 ساله سر بلند بیرون آید، رفته رفته در طول تاریخ انقلاب اسلامی و با تغییر ماهیت تهدیدات و نیازهای انقلاب با توجه به پشتوانه عظیم ظرفیت مردمی، به نیرویی تبدیل شد که در هنگامه بحران‌ها و نیازهای انقلاب توانست با انعطاف سازمانی خود را برای رویارویی با انواع بحران‌ها آماده کرده و نقش موثری در حل این بحران‌ها و پاسخگویی به نیازهای انقلاب ایفا کند.

براساس اصل 151 قانون به مقتضای ضرورت سازمانی و پیروی از فرمان رهبر کبیر انقلاب، تشکیل ارتش بیست میلیونی درتاریخ 59/4/19 از سوی شورای انقلاب تصویب و ابلاغ شد.

در 1361/4/15 اساسنامه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به تصویب مجلس شورأی اسلامی رسید که فصل چهارم آن اختصاص به واحد بسیج مستضعفین دارد که هدف از تشکیل آن، ایجاد توانایی‌های لازم در کلیه افراد معتقد به قانون اساسی و اهداف انقلاب اسلامی به منظور دفاع از کشور، نظام جمهوری اسلامی و همچنین کمک به مردم به هنگام بروز بلایا و حوادث غیر مترقبه با هماهنگی مراجع ذیربط می‌باشد. در ماده 37 آن، سلسله مراتب سازمانی و تشکیلاتی رده‌های مقاومت بسیج قید شده است که در آن شهر بسته به وسعت و جمعیت به چند منطقه و هر منطقه مقاومت به چند ناحیه مقاومت و هر ناحیه مقاومت به چند پایگاه مقاومت تقسیم می‌شود.

بنابراین تغییری که در روند تشکیلاتی بسیج بوجود آمد نحوه اداره پایگاه های مقاومت است که در سال 61 به بعد مسئول واحد بسیج مستضعفین مستقیماً امورات پایگاه‌ها و گروه‌های مقاومت را رسیدگی نمی‌کند، بلکه یک حلقه ارتباطی بوجود آورده و امور جاری پایگاه‌ها به ناحیه مقاومت سپرده شد و واحد بسیج شهرستان به امور متمرکز، برنامه ریزی و سازماندهی در سطح کلان تر می‌پردازد و همچنین تغییر دیگری که در اعضای ارتش بیست میلیونی به وجود آمد اینکه افراد ارتش بیست میلیونی به صورت اعضای عادی، اعضای فعال و اعضای ویژه، تقسیم بندی شدند.